Desman ukraiński
Desman ukraiński – Fascynujący ssak wodny
Desman ukraiński, znany również jako wychuchol ukraiński lub chochoł piżmowy (Desmana moschata), to unikalny gatunek małego ziemnowodnego ssaka z rodziny kretów (Talpinae). Jest jedynym współczesnym przedstawicielem rodzaju desman (Desmana) i zamieszkuje obszary w Rosji, Kazachstanie oraz na Ukrainie. Gatunek ten zamieszkuje głównie dorzecza Wołgi, Donu, Oki oraz rzeki Ural, a także niewielkie populacje w okolicach rzeki Desna, dopływu Dniepru. Niestety, Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody uznaje go za gatunek krytycznie zagrożony wyginięciem, co sprawia, że jego ochrona staje się priorytetem.
Taksonomia i historia badań gatunku
Pierwszy opis desmana ukraińskiego pochodzi od francuskiego botanika Charles’a de L’Écluse w 1605 roku, który w swojej pracy „Exoticorum libri decem” nadał mu nazwę Mus aquaticus exotica. W kolejnych latach zoologowie przypisywali mu różne klasyfikacje. Louis Daubenton w swoim dziele „L’Histoire Naturelle” wspomniał o futrach desmana, które były cenione przez kuśnierzy. W 1673 roku Charleston umieścił wychuchola w rzędzie ssaków owadożernych jako Sorex moscovites. Dopiero Karol Linneusz w 1758 roku zaliczył desmana do bobrów, nadając mu nazwę Castor moschatus. To właśnie Johann Anton Güldenstädt w 1777 roku sporządził szczegółowy opis tego gatunku i zaproponował nazwę Desmana dla nowego rodzaju zwierząt.
Etymologia i nazewnictwo zwyczajowe
Nazwa „desman” pochodzi z języka francuskiego oraz niemieckiego i oznacza „desman”. Natomiast drugi człon nazwy „moschata” odnosi się do regionu Moskwy. W polskiej literaturze zoologicznej gatunek ten był wcześniej znany jako wychuchol ukraiński. W 2015 roku Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk zaktualizowało tę nazwę na „desman ukraiński”, rezerwując termin „wychuchol” dla innego rodzaju ssaków.
Morfologia desmana ukraińskiego
Desman ukraiński charakteryzuje się masywnym ciałem o długości od 193 do 240 mm u samic oraz od 200 do 225 mm u samców. Jego ogon osiąga długość od 180 do 210 mm u samic i od 185 do 203 mm u samców. Długość tylnej stopy to zazwyczaj od 51 do 58 mm. Masa ciała wynosi od 370 do 447 g u samic i od 390 do 450 g u samców. Ciało zwierzęcia pokrywa gęsta sierść, która jest wodoodporna, co jest istotne dla jego życia w środowisku wodnym. Górna część ciała jest brunatnobura, a dolna jasnosrebrzysta. Ogon pokryty jest łuskami, a kończyny zakończone są palcami połączonymi błoną pływną, co umożliwia efektywne poruszanie się w wodzie.
Rozmieszczenie geograficzne i biotop desmana
Desman ukraiński występuje głównie w Rosji, Kazachstanie i na Ukrainie. W przeszłości populacje tego zwierzęcia były także obecne w Białorusi, ale te izolowane grupy wyginęły. Obecnie zasięg występowania desmana jest bardzo rozdrobniony. Preferuje on siedliska związane z wodą, takie jak dorzecza Wołgi, Donu i Oki oraz rzeki Ural. Jego obecność na Ukrainie była niepewna do końca XIX wieku, kiedy to wyginął w tym regionie. Jednak w latach 50-tych XX wieku odkryto tam niewielką populację, a w 1990 roku potwierdzono obecność tych zwierząt w rzece Desnie.
Ekologia i dieta desmana
Desman ukraiński jest gatunkiem wszystkożernym i żeruje głównie w wodzie. Jego dieta obejmuje ponad 72 gatunki bezkręgowców oraz około 30 gatunków roślin. Oprócz tego desman zjada ryby oraz płazy, co czyni go wszechstronnym drapieżnikiem w swoim środowisku naturalnym. Wychuchole kopią nory głównie wzdłuż starorzeczy oraz na brzegach rzek o wolnym nurcie, gdzie znajdują odpowiednie warunki do życia.
Kopalne ślady występowania
W historii ewolucyjnej desmana ukraińskiego jego przodkowie zasiedlali tereny Europy oraz Ameryki Północnej podczas trzeciorzędu i plejstocenu. Skamieniałe ślady tego gatunku datowane na czwartorzęd odkryto m.in. w Niemczech, Rumunii oraz Wielkiej Brytanii. Znaleziono je także w Polsce, co świadczy o szerokim zasięgu występowania tego niezwykłego ssaka w przeszłości.
Zakończenie
Desman ukraiński to fascynujący przedstawiciel fauny wodnej, który boryka się z poważnymi zagrożeniami związanymi ze zmianami środowiskowymi oraz działalnością człowieka. Jego unikalne cechy morfologiczne oraz ekologia sprawiają, że jest obiektem zainteresowania naukowców zajmujących się biologią ochronną. Dlatego tak ważne jest podejmowanie działań na rzecz ochrony tego gatunku oraz jego naturalnych siedlisk, aby przyszłe pokolenia mogły podziwiać jego niezwykłą urodę i znaczenie ekologiczne.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).